คุณเป็นเจ้าของแบรนด์ของคุณจริงหรือไม่? วิธีกสนตรวจสอบเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และความลับทางการค้า แบบง่าย ๆ
ประเด็นสำคัญ
แบรนด์ประกอบด้วยสิทธิหลายประเภท ได้แก่ เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ ความลับทางการค้า สิทธิบัตร และการออกแบบผลิตภัณฑ์
ในประเทศไทย สิทธิในเครื่องหมายการค้าขึ้นอยู่กับการจดทะเบียนเป็นหลัก จึงควรยื่นคำขอตั้งแต่เนิ่น ๆ และเลือกจำพวกสินค้าและบริการให้ถูกต้อง
ควรจดทะเบียนชื่อแบรนด์ที่สำคัญทั้งในรูปแบบอักษรไทยและอักษรภาษาอังกฤษ
ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่โดยทั่วไปเป็นของผู้สร้างสรรค์ เว้นแต่จะมีการโอนสิทธิเป็นลายลักษณ์อักษรตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ความลับทางการค้าจะได้รับความคุ้มครองต่อไปได้ก็ต่อเมื่อมีการดำเนินมาตรการรักษาความลับอย่างจริงจัง
ผู้ก่อตั้งธุรกิจรายหนึ่งใช้เวลาถึง 3 ปีในการสร้างแบรนด์ ชื่อแบรนด์ปรากฏอยู่บนหน้าร้าน โลโก้อยู่บนบรรจุภัณฑ์ และคำขวัญถูกนำไปใช้ในทุกแคมเปญ แต่แล้ววันหนึ่ง คู่แข่งกลับเปิดตัวธุรกิจด้วยชื่อที่แทบจะเหมือนกันทุกประการ ผู้ก่อตั้งจึงพบความจริงว่า ตนไม่เคยจดทะเบียนชื่อแบรนด์ดังกล่าวเลย หรือโลโก้ถูกออกแบบโดยนักออกแบบอิสระที่ไม่ได้ลงนามในเอกสารใด ๆ หรือเครื่องหมายการค้าได้รับการจดทะเบียนแล้ว แต่กลับจดทะเบียนในชื่อส่วนบุคคลของผู้ก่อตั้ง แทนที่จะเป็นชื่อบริษัท
สถานการณ์เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่แต่อย่างใด แต่เป็นปัญหาช่องว่างด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่พบได้บ่อยที่สุด และสามารถป้องกันได้ง่ายๆ จุดเริ่มต้นคือการทำความเข้าใจว่า แบรนด์ไม่ได้เป็นทรัพย์สินเพียงชิ้นเดียว แต่ประกอบด้วยสิทธิหลายประเภทที่แตกต่างกัน โดยสิทธิแต่ละประเภทมีกฎเกณฑ์และเงื่อนไขในการคุ้มครองเป็นของตนเอง
เครื่องหมายทางการค้า - ชื่อแบรนด์, โลโก้, และคำขวัญ (Slogan)
การคุ้มครองเครื่องหมายทางการค้าในไทยเป็นไปตามการจดทะเบียนภายใต้พรบ.เครื่องหมายทางการค้า ในทางปฎิบัติผู้ที่ยื่นขอจดทะเบียนก่อนจะเป็นฝ่ายมีโอกาสได้รับการจดทะเบียนก่อน การใช้ชื่อแบรนด์มาเป็นระยะเวลาหลายปีอาจช่วยให้มีข้อโต้แย้งหรือเหตุผลสนับสนุนในกรณีเกิดข้อพิพาทได้ แต่ไม่อาจทดแทนการจดทะเบียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ เครื่องหมายทางการค้าที่ได้รับการจดทะเบียนจะมีอายุการคุ้มครอง 10 ปี นับตั้งแต่วันที่ยื่นขอจดทะเบียนและสามารถยื่นขอต่ออายุได้คราวละ 10 ปี โดยการคุ้มครองพิจารณาจากประเภทสินค้าและบริการ ดังนั้นเครื่องหมายทางการค้าสำหรับเสื้อผ้าจึงไม่ได้รับการคุ้มครองจากธุรกิจร้านอาหารโดยอัตโนมัติ อีกทั้งประเทศไทยยังเป็นสมาชิกของพิธีสารมาดริดซึ่งเปิดโอกาสให้เจ้าของเครื่องหมายทางการค้าสามารถยื่นคำขอรับการคุ้มครองในต่างประเทศผ่านคำขอระหว่างประเทศฉบับเดียวได้ ซึ่งเป็นช่องทางที่มีประโยชน์สำหรับแบรนด์ที่มีแผนขยายธุรกิจได้ต่างประเทศ
มีประเด็นสำคัญ 2 ประการที่มักถูกมองข้าม ประการแรก ชื่อแบรนด์ที่เขียนด้วยอักษรไทยและชื่อเดียวกันที่เขียนด้วยอักษรภาษาอังกฤษ ถือเป็นเครื่องหมายที่มีลักษณะแตกต่างกัน ธุรกิจที่ใช้ชื่อแบรนด์ทั้งสองรูปแบบในการดำเนินธุรกิจจึงควรพิจารณาจดทะเบียนเพื่อขอรับความคุ้มครองทั้งสองรูปแบบ ประการที่สอง เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้วแต่ไม่ได้มีการใช้งานจริงอย่างแท้จริง อาจมีความเสี่ยงที่จะถูกเพิกถอนการจดทะเบียนภายหลังจากไม่มีการใช้เครื่องหมายดังกล่าวเป็นระยะเวลาหนึ่ง ดังนั้น การจดทะเบียนจึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการคุ้มครองสิทธิ ไม่ใช่จุดสิ้นสุดของกระบวนการ
ลิขสิทธิ์ - เนื้อหา Content
ลิขสิทธิ์มีหลักการคุ้มครองที่แตกต่างออกไป โดยลิขสิทธิ์เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติเมื่อมีการสร้างสรรค์ผลงานต้นฉบับ ไม่ว่าจะเป็นภาพวาดโลโก้ ภาพถ่าย วิดีโอ ข้อความบนเว็บไซต์ หรือเสียงเพลงสั้น ๆ โดยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนลิขสิทธิ์ และโดยทั่วไป การคุ้มครองจะมีผลตลอดอายุของผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีก 50 ปี ประเด็นสำคัญคือ ผู้สร้างสรรค์ผลงานจะเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ เว้นแต่กฎหมายหรือสัญญาจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ด้วยเหตุนี้ งานที่ว่าจ้างนักออกแบบอิสระหรือผู้รับจ้างภายนอกโดยไม่มีการลงนามในสัญญา จึงมักกลายเป็นต้นเหตุของปัญหาอยู่บ่อยครั้ง บทความถัดไปในชุดนี้จะกล่าวถึงประเด็นดังกล่าวโดยละเอียด
ความลับทางการค้า สิทธิบัตร และการออกแบบผลิตภัณฑ์
สูตรอาหาร รายชื่อลูกค้า รูปแบบการกำหนดราคา และกระบวนการดำเนินงานภายใน สามารถได้รับความคุ้มครองในฐานะความลับทางการค้าตามพรบ.ความลับทางการค้าของประเทศไทย แต่จะได้รับความคุ้มครองก็ต่อเมื่อข้อมูลนั้นเป็นความลับอย่างแท้จริง มีมูลค่าเนื่องจากเป็นความลับ และเจ้าของได้ดำเนินมาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาความลับดังกล่าว ข้อกำหนดเกี่ยวกับการรักษาความลับที่ไม่มีการบังคับใช้อย่างจริงจัง หรือการจัดเก็บข้อมูลไว้ในไดรฟ์ส่วนกลางที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ อาจทำให้การคุ้มครองความลับทางการค้าสูญเสียไปโดยที่ไม่ทันสังเกต
สำหรับสิ่งประดิษฐ์ใหม่และการออกแบบผลิตภัณฑ์ อาจมีสิทธิได้รับความคุ้มครองผ่านการจดสิทธิบัตรหรือการจดทะเบียนสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ โดยสิทธิบัตรการประดิษฐ์มีอายุความคุ้มครองสูงสุด 20 ปี และสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์มีอายุความคุ้มครองสูงสุด 10 ปี ทั้งนี้ ในกรณีส่วนใหญ่จะต้องยื่นคำขอก่อนเปิดเผยผลงานต่อสาธารณะ
ช่องว่าง 4 ประการที่ควรตรวจสอบในสัปดาห์นี้
ประการแรก คือ การระบุเจ้าของสิทธิไม่ถูกต้อง เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนในชื่อส่วนบุคคลของผู้ก่อตั้ง หรือในชื่อบริษัทเดิม อาจก่อให้เกิดปัญหาที่มีค่าใช้จ่ายสูงเมื่อมีการขายกิจการ การลงทุน หรือข้อพิพาทเกิดขึ้น
ประการที่สอง คือ การขาดเอกสารหลักฐานโลโก้ บรรจุภัณฑ์ และเนื้อหาบนเว็บไซต์ที่จัดทำโดยบริษัทตัวแทนหรือผู้รับจ้างอิสระ โดยไม่มีเอกสารโอนสิทธิเป็นลายลักษณ์อักษร
ประการที่สาม คือ การคุ้มครองสิทธิไม่ครอบคลุมชื่อแบรนด์อาจได้รับการจดทะเบียนสำหรับสินค้าหลักของธุรกิจแล้ว แต่ไม่ได้จดทะเบียนครอบคลุมบริการที่เกี่ยวข้อง
ประการที่สี่ คือ การไม่มีการคุ้มครองสิทธิในต่างประเทศ บริษัทที่ส่งออกสินค้า หรือจำหน่ายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ระหว่างประเทศ โดยไม่ได้ดำเนินการขอรับความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศตลาดเป้าหมาย
เปลี่ยนผลการตรวจสอบให้เป็นการลงมือปฏิบัติ
เริ่มต้นด้วยการจัดทำทะเบียนรายการทรัพย์สินทางปัญญาอย่างง่าย โดยระบุองค์ประกอบของแบรนด์แต่ละรายการ ผู้สร้างสรรค์ เจ้าของสิทธิในปัจจุบัน และประเทศที่ได้จดทะเบียนหรือขอรับความคุ้มครองไว้ จากนั้นนำรายการดังกล่าวมาเปรียบเทียบกับสถานะที่เกิดขึ้นจริง ตรวจสอบฐานข้อมูลเครื่องหมายการค้าเพื่อค้นหาเครื่องหมายที่มีลักษณะคล้ายกัน ตรวจสอบว่าชื่อโดเมนเว็บไซต์จดทะเบียนถือครองในนามบริษัท และยืนยันว่าผู้ให้บริการสร้างสรรค์ผลงานทุกรายได้ลงนามในเอกสารโอนสิทธิที่ถูกต้องครบถ้วนแล้ว การตรวจสอบนี้มักใช้เวลาเพียงไม่กี่วัน และมีแนวโน้มที่จะทำให้พบประเด็นที่ไม่เคยทราบมาก่อนอย่างน้อยหนึ่งประเด็น
มูลค่าของแบรนด์ต้องใช้เวลาในการสร้าง แต่สามารถสูญเสียไปได้อย่างรวดเร็ว การตรวจสอบสิทธิในระยะสั้นตั้งแต่วันนี้ มีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการต้องเผชิญข้อพิพาทในภายหลังอย่างมาก บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษาทางกฎหมาย Epsilon Legal สามารถให้ความช่วยเหลือในการตรวจสอบและจัดให้มีการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของแบรนด์ได้
ความคิดเห็น